اوزاق یول

X

اوزاق یول

اوزاق یول

قاشقایی شعری

	تقدیم به فتانه مرادی قره قانی اولین نویسنده نثر ترکی قشقایی
فتانه زنی از جنس مردان بزرگ رودخانه ایل در دریای شهرها غرق می شود،ستوران بی صاحب در پهن دشت برهوت بی جل و بی افسار داوطلبانه گلوی خویش را تقدیم درندگان می کنند.قطار بلند اشتران ایل در ورودی سلاخ خانه ها مرگ را به انتظار نشسته اند.گله های ایل با صدای هی هی شبانان بی سامان از باریک راههای دشتها و کوهها به سوی اتوبانها سرازیر می شوند و آنگاه یا در زیر چرخهای تریلرهای غول پیکربا جاده هم سطح می شوند و یا سوار بر کامیونهای یدک کش مرگ به بهای اندکی حلقوم خود را به تیغ قصابان ساطور به دست می فروشند، تا روزگار صاحبان خویش را از رنگ آسفالتها و چادرهای ایل هم سیاه تر کنند. آخرین قطره های رودخانه ایل خشک و خشک تر می شود یعنی که ایل تمام می شود. مادر بزرگ ایل با دایره المعارفی از لغات و متلها و مثلها و چیستانها و تجربه ها، دل دریایی اش را به خاک می سپارد. پدران کوه ستیز و ماهنی گوی داستان دل خویش را با خاک باز گو می کنند. بازیهای ایل آن شوتولوها، کوسه_ گلین ها، کیش شلاقی ها و ... جای خود را به آتاریهای مخرب مغز و اعصاب داده اند. تام جری و شرک و هیولای سبز و بر ذهن پاک کودکان ما و هزاران هزار برنامه های مستهجن بر روح جوانان بی آلایش ما حکمرانی می کنند. در این جنگ نابرابر تسخیر افکار کودکان و جوانان «قوی تا بو سؤزو اؤز دیلیمیزه یازام بیزیم نه واریمیز دیر ایرائه وئرگ؟ نه ایش گؤرمیشگ؟ نه ایش گؤره سی یه ک؟» آری در این گیر و دار مرگ و زندگی و در این دریای پر تلاطم فی ما بین زندگی شهری و ایلی، زنی شهر زیسته از تبار ایل به پا می خیزد و به دنبال روزگار وصل خویش می گردد. به پای سخنان مادر بزرگ خویش می نشیند قبل از اینکه چهره در نقاب خاک کشد. سخن ها، متل ها، ضرب المثلها و واسونکهای ایل را از باد و باران و آفتاب خورده های ایل می آموزد. او تشنه ی آموختن است و عاشق فرهنگ اصیل ایل. ستاره بخت مردمان ایلش را درخشان می خواهد. به پای صحبت خواب های غریب می نشیند. در سرمایی سوزان دست نوشته ای برای پروردگارش می نویسد. و با آخرین کوچ دومان بیگ دست بر قلم می برد و اولین نثر زیبای ترکی قشقایی را با جسارتی هرچه تمام تر به رشته تحریر در می آورد. فتانه مرادی قره قانی نویسنده جوان ایل در کتاب آللینجاق اولدوزو علاوه بر نگارش 17 داستان کوتاه در خلال متل ها به تحقیق در خصوص جغرافیای کوچ می پردازد. و دایره المعارف فرهنگ ایل را مطالعه عمیقی می نماید. ایشان به لغات و اصطلاحات فراموش شده ایل جانی دوباره می بخشد و هر جا که لازم بداند لغات و ترکیبات جدیدی را ساخته و در اختیار مخاطب خویش قرار می دهد. فضای متلهایش کاملا ایلی ست و مملو از کارهایست که زنان و مردان و کودکان ایل روزانه با آن زندگی می کنند. نشستن به پای متلهای فتانه مثل خواب نوشین بامداد رحیل پیاده را از سبیل باز میدارد پس بیایید فرزندانمان را با اینگونه نوشته ها آشنا کنیم تا پیوندمان با گذشته پر غرور مان گسسته نشود و بتوانیم آینده ای روشن برای خودمان ترسیم کنیم. زیرا شاعران، نویسندگان و سایر هنرمندان ما بی ریاترین افرادی هستند که زندگی خویش وقف زبان و فرهنگ ملت خویش می کنند و یا به تعبیری بهتر می توان گفت که این فتانه و امثال ایشان نیستند که کتاب می نویسند بلکه این زبان گفتار و فرهنگ ایل است که جاودان می شود. فتانه این زن جوان ایل راهی را می پیماید که از این راه جز مردان بزرگ ایل کسی به قله های سربلندی و افتخار دست نیافته اند. و بدین ترتیب آخرین گفتار اینکه فتانه بزرگوار، کار انجام شده آنهم اولین اثر شما و اولین نثر ترکی قشقایی قطعا کاستی هایی خواهد داشت از سخن غرض ورزان بیم به دل خود راه مدهید، حدیث بزرگان و اساتید را چراغ راه خویش سازید زیرا که آینده ازآن شماست. بو اری مز قار اوستونه قانیمینگ آل بویاغی نان یازارام یاز یازارام یاز من یازارام سنده گول یاز.... با تقدیم احترام ارسلان میرزایی 87.09.28 شیراز ادامه مطلب
+ نوشته شده در شنبه سی ام آذر 1387ساعت 18:54 توسط ارسلان میرزایی \|

	قاشقایی آساناکلاری(بایاتی لاری)
آساناک (بایاتی) آغ دیر بیزیم لؤکّوموز هئل دیر میخک یوکوموز یورغان دؤشک ناز بالیش سال تا یاتاگ ایکّیمیز * کهر آت یوزا_ یوزا بوینوندا قیزیل قوزا آستا گئد دوشو شیشمیش یاری باتیردینگ توزا * کهر آتینگ قولونو مخمل ائدینگ جولونو بیز گلمیشک آپاراگ سیزینگ باغینگ گولونو * دریا قیراغی لکلر آغ اللر گؤی میلکلر اوغول قیزینگ دردیندن گاه گئدر گاه ایمکلر * دریاها آتدی منی بالیقلار اوتدو منی بیلمم هانسی گؤزه لینگ قارقیشی دوتدو منی * کوموجا بئل بیچاغی من اولدوم یار ناچاغی بیر سحر گل بیر پسین بیر ده گون اورتا چاغی * یوک اوستونده گؤی کوزه کؤلگه دوندو نرگیزه دوشمن گؤزو کور اولسون یار گئنه گلدی بیزه * خام سود دا قایماق اولماز دوز یئرده بویناق اولماز بوگون بیر قیز گؤرموشم ماچیندان دویماق اولماز * بو داغدا جیئران گزر دیرناقلارین داش ازر من بو یاری نئله دیم یار مندن ایراق گزر * قار یاغدی دوزه دوشدو تئللری اوزه دوشدو هامی یا پیشک آتدیلار آیریلیق بیزه دوشدو * قره قانلی قیزی یم خونه خمیس دوزو یم آغیر ائلی گتیرنگ هامی سی نینگ گؤزویم * باخدیم شیراز گؤروندو مئیدانی دوز گؤروندو آرخالیغی دیزیندن شالی گؤلگز گؤروندو *
+ نوشته شده در سه شنبه نوزدهم آذر 1387ساعت 15:18 توسط ارسلان میرزایی \|

	بیر مکتوب اوستادا
تاري آدي اينان بؤيوگ اوستاديم جیناب_ي آغا_ی اسدا... مردانی رحيمی ائليميزينگ هامي دان باش بيليجي سي «سلام عليکم» ائله بئله کي سيز واغيفنگيز ادبيات و موسيقی ايکّي ده يرلي و باشغا شئي دير کي هر فرهنگده و هرکولتوردا ايکي مهم ابزار ديل ايچي سؤيله نير. و او کيمسلر ده کي بو يولدا فعاليت ائديرلر، هم ريسالتلاری هامي دان باش و هم خلق آيري باخيشينان اوللارا باخيرلار.شاعير و يازان اؤز خلغينينگ ديلي دير، موسيقي بيلن خلغينگ فيکيري. شاعير ريسالت واري ديــر ائــل دردينــي خلغينگ اؤز ديلينن سؤيله يه. و موسيقي بيلن گره گ او دردلر کي ديلينن دئملي ده ييل اوللاري سازينان دئيه. بويوگ اوستاد من بوردا يئر واري دير، سيزدن کي بو ايکّي مقوله ده و خصوصا" ائلميزينگ ديلي و ادبياتي اوستونه چوخ گؤزه ل و ده يرلي ايشله ميشنگيز چوخ تشکور ائدم و ساغليق و سالاماتليگ سيزينگ ايچي آللاهدان آرزيلايام. سيز داها بيزيم کيمين آلتميش، سکسان يا دوقسان ايل ياشامانگيز، سيز جاويد اولدونگوز و تاريخدا ائل اوشاغينا بؤيوگ ايفتيخار. آمّا بو ائل نسل به نسل سيزه وئرجکدير، هرچند کي سيز حاقّينگيزي ائلدن آلميشانگيز. سيز ائلي ديريلتميشنگيز و ائلده سيزي. بؤيوگ اوستاد قاشقايي نينگ موقدس کيتابيني يعني سيزينگ جاويد اثرينگيزي (قاشقايي سؤزلوگونو) ايکي اوﯢره ديقتينن اوخودوم چوخ ليذت آپارديم. منه گلدي هامي گچنلريم ديريلميشلر. قريّلر، قوجالار، سؤز بيلنلر،شاعيرلار،قاهرامانلار و هامي گچميش ائل آداملارينان دانيشديم و یاشادیم. روحوم تازالاندی، اؤزوم اؤزومه ايفتخار ائتديم. اوستاد من بو ليياغاتي يوخوم کي سيزينگ کيتاب مورودونا دانيشام آمّــا بو جيسارتي گره گ سيز باغيشلايانگيز من بير نئچّه عرضيم وار: 1_قاشقايي ائلينيگ کؤچ و قون ائتديگي يئرلردن آز آد آپاريلميش. مثلاً:شیراز دا کی *بورون دمي* 2_ بو کيتابدا بير معيار ديل ايشه گئتمه ميش و هامي لهجه لر يازيلميش. (البته بو چوخ دغرو ايشدير آما چوخ مصطلح اشتباهلاردا يازيلميشدير. مثلاً: *ديکسينمک* دوغرو دور يا *ديسکينمک؟* يا *هارانچي* و *هارانچيليق،هه و* و *هه وجيق* بوتون غلط تلفظ دير. يا اولوردو معيار سؤزو يازانگ و سورا لهجه لره ايشاره ائدنگ. 3_ چوخ سؤزلر نئچه اووره تيکرار اولموش دور.مثلاً: *قنشر_قيسقينج_شوغول_و... 4_قوف سؤزونده بو میثال چوخ گؤزه گلن دير: اوبا قوف يئميش گلير.* 5_ قاشقایی ائلینینگ چوخ تيره لری و بونکولاری آدي يازيلماميش. 6_ گؤینه بئله گلیر کی *قوﯢلوق* سؤزو، *قوﯢل* اینان ایرتیباط سیز ده ییل. چونکي قديم بير قيزينک کي قوولونو بير اوغولا وئريرلرميش قيز اوغولا *قوﯢللوق(قوول +لوق) تيکيرميش.(البته قاولیق* و *قاو* و *قاب* دا بیر دوغرو و دوز نظر دیر). آرخاليغينگ وئر تيکم آراسينا گول تؤکم سن منه ياغليق گتير من سنه *قوﯢلوق* تيکم 7_چوخ کؤکلر (ريشه لر) ذئهندن ايراق دير مثلاً: *کپک=کف=کفک.... قابا هئچ نسبت یوخودور شوفيتک* = *فوتک شب* (فارسی) بیر فیتک کی کئشیک چیلر شام کئشیک ده چالیلار *شاه فيتک؟* *کسر وکم* ـــ *کرس و کم؟تلفظ اشتباه 8_دالان_داشاق اصلي دالاق_داشاق* ائتمک دير. ياني بير زاد دان بهر آپارديق، هرچند کي گؤزه گلمز و ايشه گلمز اولا. 9_سؤزلر کي کيتابدا گؤزومه اوغراماديلار : *سیت گون: روز روشن قره ريشه: ريشه گياه کره ک بورون دمي: دماغه کوه شيراز محل عبور ايل تگه مستان: جوش مستي پازنها سونگ و دونگ:هستي به باد داده در قمار دوزلو کچّه: نمد خيس شده در آب نمک کورد قوناغي: مهمان کرد کنايه از کم توجهي به مهمان گوللو جاني مني: نام قطعه اي در آهنگ هلي در موسيقي قشقايي گوو سر باسيرماق: کنايه از کشتن با گرز گاو سر گوودالي: پر صبر و طاقت لاقما لووس: شل و ول رخت يوماگ: کنايه از قاعدگي زنان ماهمار: معمار، زبردست موچولو:ساعد حيوان چت: نام درخت ضربيني توتماق: ادا درآوردن عرقلي:نام طايفه فينديق: ضربه انگشت هوقّوراتماق:* صوتي براي راندن الاغها در هنگام کوچ *هيري گله گوو: کنايه از اختشاش و درهمي گومورلانماگ: صداي لوک در هنگام مستي قويو داشلاماق: کنايه از غذا خوردن قره بله: حيوان سياه گوش بلند قوردانير: به آرامي مي چرد تنگ له مک: تنک حيوان باري را کشيدن حال و چين: احوالپرسی خان ائيوز: دوست کور اوغلو نام آهنگی در موسيقي قشقايي داغ آدامي: کنايه از ديوانه داغ جانواري: کنايه از آدم بي شعور دست انبوه: محصولي خوش بو _ کنايه از آلت دست شدن دؤرد آغاج: کنايه از تابوت ديزي گچه اولماق: کنايه از خسته شدن، ترسيدن آند و آيا: قسم وسوگند آياقدان_باشا: از سرتا پا اربوغان: مردافکن ات_ آغاج: سايش چوب به بدن(گوشت)در چوب بازي ايس آلماق: بو بردن اوستو وورولو:* پوشيده، مهر و موم کيچيک شاگيردنگيز ارسلان ميرزايي 1387_ ياز
+ نوشته شده در یکشنبه سوم آذر 1387ساعت 22:48 توسط ارسلان میرزایی \|